Een ontdekking die ons begrip van voeding uitdaagt
Binnen de orthomoleculaire geneeskunde, evolutionaire geneeskunde en evolutieve biologie – kPNI – wordt voortdurend gezocht naar nieuwe inzichten die het begrip van voeding en gezondheid verdiepen. De ontdekking van een potentiële nieuwe vitamine, genaamd vitamine A5, zet aan tot nadenken over hoe voeding wordt gedefinieerd en welke micronutriënten essentieel kunnen zijn voor een optimale gezondheid. In dit artikel wordt ingegaan op de wetenschappelijke achtergrond, de evolutionaire betekenis en de orthomoleculaire relevantie van deze mogelijke nieuwe vitamine.
Waarom zou vitamine A5 belangrijk zijn?
De geschiedenis van vitamines leest als een fascinerende ontdekkingsreis. In het begin van de twintigste eeuw werd vitamine A geïsoleerd en omarmd als een cruciaal bestanddeel voor groei, gezichtsvermogen en immuunsysteem. Sindsdien hebben we vele vitaminen leren kennen en begrijpen we hoe ze samenwerken in onze voeding. Toch is er nu, bijna 80 jaar na de ontdekking van de laatste “nieuwe” vitamine, een stof die deze klassieke indeling mogelijk aanvult of uitdaagt.
Door miljoenen jaren natuurlijke selectie zijn onze genetische en metabolische systemen afgestemd op voedingsmiddelen die voor onze voorouders beschikbaar waren. Het idee dat er mogelijk een nog onontdekte, cruciale component is – vitamine A5 – past binnen dit evolutionaire verhaal. Het suggereert dat ons lichaam mogelijk afhankelijk is van een extra signaalmolecuul om bepaalde functies met name in het brein en zenuwstelsel, optimaal te laten verlopen.
Wat maakt vitamine A5 anders?
Vitamine A5 onderscheidt zich van de klassieke vitamine A1 (retinol) door een unieke metabole route. In plaats van alleen te fungeren als voorloper voor het visuele chromofore 11-cis-retinal of voor retinoïnezuur, speelt vitamine A5 een centrale rol in de activering van retinoïde X-receptoren (RXR). RXR spelen een cruciale rol in de genexpressie en beïnvloeden processen zoals celgroei, immuunrespons en neurologische functies. De actieve vorm van deze nieuwe vitamine – 9-cis-13,14-dihydroretinoïnezuur (9CDHRA) – blijkt een belangrijke schakel te zijn in de regulatie van genexpressie, vooral in de hersenen en het zenuwstelsel.
De voorloper van vitamine A5, 9-cis-β-caroteen (9CBC), komt voornamelijk voor in plantaardige voedingsmiddelen. Groene bladgroenten wortelen en andere wortel- en bladgroenten vormen dus niet alleen een bron van traditionele carotenoïden, maar zouden ook de sleutel kunnen zijn tot het aanleveren van deze nieuwe micronutriënt. In veel hedendaagse voedingspatronen ontbreken deze stoffen vaak, wat mogelijk bijdraagt aan een tekort aan vitamine A5. Dit sluit aan bij de orthomoleculaire visie: optimaliseer je voeding om de natuurlijke biochemie van je lichaam te ondersteunen.
Is vitamine A5 bewezen of slechts een hypothese?
Een recent preprint-artikel (zie bron 1) werpt een kritische blik op de vraag of vitamine A5 als een volwaardige vitamine kan worden aangemerkt. In dat artikel wordt de discussie gevoerd over de criteria die we hanteren om een stof als vitamine te classificeren. Enerzijds zijn er overtuigende aanwijzingen dat 9CDHRA een fundamentele rol speelt in RXR-mediated signaling – een proces dat van groot belang is voor de hersenfunctie het geheugen en andere neurologische processen. Anderzijds ontbreekt het nog aan een volledige set klinische en epidemiologische gegevens om de innameaanbevelingen en toxiciteitsdrempels voor vitamine A5 vast te stellen.
De discussie benadrukt dat, hoewel de voorlopige gegevens veelbelovend zijn, er meer onderzoek nodig is om te bepalen hoe vitamine A5 in de bestaande voedingsnormen past. Dit onderzoek moet niet alleen kijken naar de biochemie maar ook naar de evolutionaire context waarin onze metabolische systemen zijn ontstaan. Vanuit orthomoleculair perspectief biedt dit een kans om te onderzoeken of natuurlijke adaptaties van het lichaam verklaren waarom bepaalde populaties – bijvoorbeeld mensen die een dieet rijk aan rauwe, verse groenten volgen – minder last hebben van cognitieve en neurologische problemen.
Hoe past vitamine A5 binnen evolutionaire voeding?
Het is aannemelijk dat het lichaam, vanuit evolutionair oogpunt, meerdere routes heeft ontwikkeld om essentiële functies te ondersteunen. Onze voorouders waren afhankelijk van een gevarieerd dieet waarin zowel dierlijke als plantaardige bronnen aanwezig waren. Mogelijk bestaat er naast de bekende vitamine A1-route een aanvullende route via andere carotenoïden – zoals 9CBC – die evolutionair gezien van betekenis is geweest. Deze alternatieve route via 9CBC lijkt bij te dragen aan RXR-mediated signaling, zoals eerder besproken en kan daarmee mogelijk een rol spelen in hersenfunctie en neurologische gezondheid.
Orthomoleculaire geneeskunde richt zich op het optimaliseren van de inname van natuurlijke, biologisch actieve stoffen, met als doel het lichaam te ondersteunen in zijn zelfherstellend vermogen en het voorkomen van chronische verstoringen in de biochemische balans. In deze context kan de ontdekking van vitamine A5 worden gezien als een uitnodiging om onze voeding nog kritischer te bekijken. Het onderstreept het belang van een dieet met voldoende variatie in verse groenten waarbij vooral groene bladgroenten mogelijk bijdragen aan de aanvoer van deze micronutriënt. Een gevarieerd en natuurlijk dieet bleek historisch gezien essentieel voor het behoud van een gezonde biochemie – en dat principe blijft van kracht, ook nu we nieuwe vitaminen ontdekken.
Conclusie: een nieuw tijdperk voor vitamineonderzoek?
De ontdekking van vitamine A5 nodigt uit tot heroverweging van wat een vitamine is en hoe voedingsnormen tot stand komen. Ondanks openstaande vragen geeft de voorlopige data een intrigerend inzicht in de rol van voeding bij hersenfunctie en gezondheid.
Herken je voldoende variatie in jouw voeding met groene bladgroenten? Zou jij je voedingskeuzes aanpassen als vitamine A5 erkend wordt als essentiële voedingsstof?
De reis van ontdekking gaat verder – en met iedere nieuwe stap komen we dichter bij het begrijpen van de complexe relatie tussen voeding, evolutie en gezondheid. Laten we deze kans grijpen om onze voedingsadviezen te herzien en zo de basis te leggen voor een gezondere toekomst.
Schrijf door, eet bewust en blijf kritisch – want in de wetenschap van voeding is er altijd meer te ontdekken.
Aantekeningen
In deze kolom lees je extra uitleg die we niet kwijt konden in de tekst maar die we je ook niet willen onthouden.
- Retinol - een actieve vorm van vitamine A die essentieel is voor onder andere de gezondheid van de huid, ogen, het immuunsysteem en de celgroei.
- Visuele chromofore 11-cis-retinal - een visueel chromofoor, afgeleid van vitamine A, dat in het netvlies zit en lichtsignalen opvangt door van vorm te veranderen bij blootstelling aan licht, wat het begin vormt van het visuele proces.
- Retinoïnezuur - een biologisch actieve vorm van vitamine A die als signaalstof werkt in de celkern en betrokken is bij genexpressie, celdifferentiatie, groei en immuunregulatie.
- Retinoïde X-receptoren - nucleaire receptoren in de celkern die retinoïdezuren binden en samen met andere receptoren genexpressie reguleren, met invloed op processen zoals celgroei, differentiatie en metabolisme.
- Genexpressie - het proces waarbij de informatie in een gen wordt omgezet in een functioneel product, meestal een eiwit, dat een rol speelt in de structuur of functie van een cel.
- 9-cis-13,14-dihydroretinoïnezuur (9CDHRA) - een natuurlijke vorm van retinoïnezuur die fungeert als een krachtige activator van retinoïde X-receptoren (RXR’s) en daarmee invloed uitoefent op genexpressie, celgro
- 9-cis-13,14-dihydroretinoïnezuur (9CDHRA) - een endogene retinoïde die retinoïde X-receptoren (RXR’s) activeert en zo betrokken is bij de regulatie van genexpressie, celmetabolisme en immuunfuncties.
- 9-cis-β-caroteen (9CBC) - een natuurlijke carotenoïde en voorloper van 9-cis-retinoïden, die in het lichaam kan worden omgezet in actieve vormen van vitamine A en zo indirect bijdraagt aan visuele functie, celregulatie en immuunmodulatie.
- Micronutriënt - een verzamelnaam voor vitaminen en mineralen die het lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft voor essentiële functies zoals enzymwerking, hormoonproductie en celonderhoud.
- Carotenoïden - zijn natuurlijke kleurstoffen en antioxidanten die voorkomen in felgekleurde groenten en fruit, en die als provitaminen A of beschermende stoffen bijdragen aan ooggezondheid, immuunfunctie en celbescherming.
Bronvermeldingen
Er zijn tal van verschillende visies, meningen en wetenschappelijke artikelen. Omdat Melioro onderbouwing ontzettend belangrijk vindt, maken wij gebruik van referentielijsten.
Rühl, R., Bohn, T., Rohn, S., Böhm, V., Despotovic, M., de Lera, A. R., Krężel, W., Küçük, O., & Bánáti, D. (2024). Vitamin A – Part 2: “Vitamin A5, a newly identified micronutrient for brain and nerves: What is fact, what is still missing?”. Preprints. https://doi.org/10.20944/preprints202412.0364.v1
Behandelt de hypothese rond vitamine A5 als mogelijk nieuwe voedingsstof met neurologische functies. Legt de basis voor de discussie over classificatie als vitamine.Bánáti, D., Rühl, R., Krężel, W., & Küçük, O. (2024). Defining a vitamin A5/X specific deficiency – Vitamin A5/X as a critical dietary factor for mental health. International Journal for Vitamin and Nutrition Research. https://doi.org/10.1024/0300-9831/a000808
Verdiept zich in de rol van 9CDHRA bij hersenfunctie en beschrijft de potentiële gevolgen van een structurele onderinname in relatie tot neurologische klachten.Bohn, T., Rohn, S., & Rühl, R. (2024). Estimated dietary intakes of vitamin A5 in European populations: A potential dietary gap. Nutrients, 16(23), 4004. https://doi.org/10.3390/nu16234004
Toont dat de inname van 9-cis-β-caroteen in Europa vermoedelijk onvoldoende is om een optimale toevoer van vitamine A5 te garanderen.Krężel, W., de Lera, Á. R., & Rühl, R. (2021). Vitamin A5/X: A new food-to-hormone concept for a nutritional ligand to control RXR-mediated signaling. Nutrients, 13(3), 925. https://doi.org/10.3390/nu13030925
Introduceert vitamine A5/X als voedingseigen RXR-ligand met hormonale eigenschappen en neurologische impact.Rühl, R., & Bánáti, D. (2023). Human nutritional relevance and suggested nutritional guidelines for vitamin A5/X and provitamin A5/X. Nutrition & Metabolism, 20, 40. https://doi.org/10.1186/s12986-023-00750-3
Presenteert eerste voorstellen voor voedingsrichtlijnen rondom vitamine A5/X en benadrukt het belang van plantaardige bronnen van 9CBC.Rühl, R., & de Lera, Á. R. (2018). 9-cis-13,14-dihydroretinoic acid, a new endogenous mammalian ligand of retinoid X receptor and the active ligand of a potential new vitamin A category: Vitamin A5. Nutrition Reviews, 76(12), 929–940. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuy057
Beschrijft de biochemische identificatie van 9CDHRA als endogene RXR-ligand en legt het fundament voor de hypothese dat deze stof een nieuwe vitaminenklasse vertegenwoordigt.
